Narzędzia użytkownika

Narzędzia witryny


ciekawostki:dialekt_warmianski

« ciekawostki

Dialekt warmiański

Dialekt warmiański – dialekt i zarazem etnolekt języka polskiego, wywodzący się z języków polskiego (w szczególności gwary białostockiej, tzw. śledzikowania), białoruskiego, świńskiej łaciny, niemieckiego oraz rosyjskiego.

Obszar występowania

Dialekt warmiański był używany na działce numer 17 przy ulicy Szkolnej w Białymstoku (przy czym nie należy go mylić z gwarą warmińską, stosowaną w istocie na Warmii). Jedynym znanym użytkownikiem dialektu był Krzysztof Kononowicz. Nie ma wzmianek o jego użyciu za granicą, choć istnieją niepotwierdzone hipotezy, że występuje w rejonie północno-zachodniej Białorusi oraz w rejonie Wilkowa. Wynikiem wyjątkowego wysławiania się Krzysztofa – oprócz nieuctwa – był najprawdopodobniej fakt, że prawie całe swoje życie spędzał w pobliżu granicy z Białorusią i Związkiem Radzieckim, a także tę granicę kilkukrotnie w swoim życiu przekraczał.

Dialekt warmiański w mass mediach

6 września 2023 roku na stronie rozrywka.radiozet.pl pojawił się artykuł, w którym autor tekstu użył sformułowania: „Popuścić w nachy po ciężkiemu”:

(…) Podczas występu doszło do przykrego incydentu. Gwiazdor „popuścił w nachy po ciężkiemu” jak to w Wilkowie mówili, przed nomen omen kupą widzów pod sceną 1).

Charakterystyka

Dialekt warmiański odznacza się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi i gramatycznymi, odróżniającymi go od innych form i dialektów języka polskiego.

Cechy dialektu:

  • zdrabnianie słów w celu deprecjacji lub nadania funkcji impresywnej, częste dodawanie do nich pejoratywnej przydawki, np.: zasrany, ewentualnie dopełnienia, które przedstawia nastawienie emocjonalne do danej rzeczy lub osoby:
  • neologizmy i przysłowia o nieustalonej etymologii;
  • konwersja trybu czasownika w drugiej osobie liczby mnogiej z rozkazującego na przypuszczający, wymuszająca też rozszczepianie spójników:
    • np. żeby wy poszlibyście zamiast żebyście poszli;
  • częsty zanik rodzaju niemęskoosobowego w odmianie czasownika „być” („były”) i zastępowaniu go rodzajem męskoosobowym - „byli”
    • np. „byli pieniążki dla jego, to byli czasy”;
  • unikalne wyrażenia idiomatyczne, często modyfikacje tych, które istnieją w standardowej polszczyźnie;
  • zamienne stosowanie czasowników w formie męskoosobowej i niemęskoosobowej:
    • np. rośli kwiaty zamiast rosły kwiaty; szanowne państwo zamiast szanowni państwo;
  • duplikacja zaimka zwrotnego „się”:
    • np. Co się stało się?;
  • zamiana przymiotników na frazy przysłówkowe:
    • np. roboczo → po roboczemu; lekko → po letkiemu.

Lista słów/wyrażeń

A

  • Agregikole - Agricole
  • Ahejłem (prawdopodobne pochodzenie: link) - na zdrowie
  • Akardiusz - Arkadiusz
  • aktyza - akcyza
  • Ali Gacza - Mehmet Ali Ağca
  • Aliga/Algigda - Algida
  • alkoman - alkoholik
  • Appepel-le (bądź „Apel” według Jarosława Zalewskiego) - Apple
  • aryżo - chorizo
  • awrantus - obornik/gnój

Ą

  • ąbroża/ombroża - obroża

B

  • bajstruk - bękart
  • Bakaomara - Barrack Obama
  • bamboko - jądra (oba)
  • bandyt - bandyta
  • boży - przymiotnik określający dowolną rzecz, np. chlebek boży; prawdopodobnie używany jako wypełniacz dający czas na zastanowienie się nad dalszą częścią wypowiedzi
  • broń kulkowa - pistolet na kulki
  • bulwa - ziemniak
  • butantus - buty gumiaki

C

  • cementarz - cmentarz
  • certyfikacja - cyfryzacja
  • chcem - chcę
  • chlajtus - pijak/alkoholik
  • chlastować - szlachtować
  • choroumysłowy - chory umysłowo
  • CPN - stacja benzynowa
  • cycka kobieca - pierś u kobiety
  • czterdziesięciu - czterdziestu

D

  • daltor - dalton (daltonista)
  • departować - deportować
  • diament - Diamant (cukier)
  • dla jego - jemu/dla niego
  • dla jich - im/dla nich
  • dostać - znaleźć, przynieść
  • dzień poprzedni - dzień powszedni
  • dżins - gin (alkohol)

E

  • energia prądowa - energia elektryczna/prąd
  • eros - prezerwatywa

F

  • fastyka - swastyka
  • filmista - operator kamery (stosowane rzadko)
  • flety z makreli - filety z makreli
  • fu, fu, fu - rozpuszczalnik nitro
  • ful, ful, ful, ghful, mene mene mene mene! - precz! sio! won! wynocha! (zaklęcie Warmiańskich druidów) (link)
  • furantus - furmanka

G

  • gazeta - papier toaletowy
  • grabiarz - grabarz
  • grafikacja - gratyfikacja
  • gźibki - grzyby

H

  • harać - harować
  • helios chrupka - Cheetos Ketchup
  • hemoseksualizm - homoseksualizm
  • hobok - kosz na śmieci/kontener
  • holubesiek - kołyska
  • hopo sapiens - homo sapiens

I

  • idiocki - idiotyczny
  • internauta - internał
  • Interpopol - Interpol
  • intognito - incognito
  • intymny - intensywny

J

  • jich; również: jiche (r.ż.) - ich
  • Jochaim - Joachim
  • jołb/jołby - jełop/jełopy
  • JuTuba (rzecz. r.ż, odmienia się przez przypadki) - YouTube

K

  • kacabuły - kacapoły
  • kapuć - kapeć
  • kapuczina - capuccino
  • kask - hełm wojskowy (stosowane rzadko); Nazwa jednej z latarek
  • kofil - kilof
  • Komitet Obrony Narodu Polskiego - Komitet Obrony Robotników
  • komorniki - korniki
  • konflukty - nerwy
  • konkurent - konkubent
  • korpuracja - korporacja
  • Krem - Krym (półwysep)
  • krowiczy - krowi
  • krwełopyłca - krwiopijca
  • kruczek - pogrzebacz do popiołu
  • kukus - kasza kuskus
  • kulasa - laska inwalidzka
  • kurwyj - kurwy
  • kupywać - kupować
  • kwitli - kwitły kwiaty

L

  • laktyza - laktoza
  • lambero - sombrero
  • Laos - Lay's
  • lejce - prawo jazdy
  • letko - lekko
  • lisen - Lisner
  • lizać loda - uprawiać seks oralny
  • lizbijka - lesbijka
  • luter - router

Ł

  • łachmactwo - nieporządek w instytucjach biurokracyjnych/niegodne, niesprawiedliwe postępowanie jakiegoś człowieka
  • łajchy - łajzy/prostytutki
  • łapóstwo - łapówkarstwo
  • łypa - głowa 2)
  • łende łende łenko łamane - do tej pory nierozszyfrowane (link)

M

  • macierzyńskie - wulgarne (np. słowo)
  • Major Bigos (Majorze Bigosie) - Major z Bombasu (Majorze z Bombasu)
  • Makaron - Emmanuel Macron
  • marmotać - mamrotać
  • masabra - makabra
  • mie/mię/mnię - mnie
  • (wieprzowina) mięsko-smaczna - (wieprzowina) mięsko ze smalczykiem
  • milionier, bądź (zwykle w piśmie) miljonier - milioner
  • mocz - to samo co w języku polskim, odmienia się jednak w rodzaju żeńskim, analogicznie do słowa moc - przykład: smarować się moczą
  • moczodołek - alkoholik (pejoratywnie)
  • mul gul gur - kasza bulgur
  • musili - płatki musli

N

  • na dwie sposoby - na dwa sposoby
  • nabieralny - zaraźliwy
  • narkotykarz - narkoman
  • Nati/Naczczu - Natsu
  • naturze na łoni - na łonie natury
  • nibemben - pejoratywne określenie Mecenasa z Piaseczna, które idealnie określa autora tychże określeń
  • niżarłak - jw.

O

  • obarzanek - obwarzanek
  • obstrzyżony - ostrzyżony
  • oczy dęba stanęli - włosy dęba stanęły
  • odeszed - zmarł, odszedł
  • okuratny - godny, porządny
  • ony - oni
  • One Wazy Tikccket - One Way Ticket (piosenka Eruption)
  • oparć - oprzeć coś
  • ordynalny - ordynarny
  • orolować - wyrolować

P

  • pan - penis
  • paczek - paczka/paczkę („Otwieram paczek”)
  • parszuk - samiec świni, knur (występuje w gwarze białostockiej)
  • pendrak - pendrive, pamięć flash
  • penes - penis
  • pioką - pieką (piekarze pioką chlebek boży)
  • piździoszka - pochwa
  • płuczka - spłuczka
  • po równi - po równo
  • pomożenie - udzielenie pomocy
  • poprzeć - pojechać (stosowane zamiennie)
  • portjernia - portiernia
  • pośmielisko - pośmiewisko
  • promanować - promować
  • pulpet - pulpit
  • puma - pufa

R

  • rajdiowóz - radiowóz
  • rokongrelowiec - rock’n’rollowiec
    • rokandrol - rock’n’roll
  • Romueld - Romuald
  • rozpuch - rozpuszczalnik
  • rozwódek - rozwodnik
  • rycz - płacz, szloch

S

  • same - sami (np. same widzicie)
  • sechnąć - schnąć
  • sercem bólem - z bólem serca
  • siłacz - siepacz
  • Słodka Chałwa - Słodka Chwila
  • soplica pingwinowa - soplica pigwowa
  • starodawny - stary (np. „starodawny mechanik”)
  • Starogard - Stargard (dawniej Szczeciński)
  • specjalistyczny - specjalniczny
  • specjalniczny płyn do higieny intensywnej (inaczej „dupy”) - specjalistyczny płyn do higieny intymnej
  • spierdolić ze stanowiska - zwolnić kogoś bez okresu wypowiedzenia3)
  • Super Pan Men - Batman
  • Swet Familijny - Sweet Family (cukier)
  • szerść - sierść
  • szpyru-szpyru - seks

Ś

  • środki konsumpcyjne - środki antykoncepcyjne
  • środki oburzające - środki odurzające
  • świerdziołek - świderek

T

  • taryfiarz - taksówkarz
  • tatauż - tatuaż
    • tatuażyć - tatuować
  • Test Ged Loud - Let's Get Loud (piosenka Jennifer Lopez)
  • toboret - taboret
  • toić - taić
  • tenor - toner do kserokopiarki
  • Thigo Cionek - Thiago Cionek (piłkarz)
  • tusi się - gotuje się

U

  • ultumutum - ultimatum
  • umar - zmarł
  • używać seksu - uprawiać seks

W

  • Warmianin - Warmiak
    • Warmianie - Warmiacy
    • Warmianini - Warmiacy
    • warmiański - warmiński
  • Werka [Toyota] - Verso [Toyota]
  • weszłem - wszedłem
  • wewnętrzności - wnętrzności
  • widła - widły
  • współżułałem4) - współżyłem
  • wziąść - wziąć

Z

  • zachlasztować - zasztyletować
  • zakoński - zakonny
  • zawiadomienie - donos
  • zażywać seksu - uprawiać seks
  • zbeścić - zbeszcześcić
  • zmienić miejsce zamieszkania - umrzeć

Mądrości i przysłowia warmiańskie

  • Niedaleko jest drzewo od morza. Niedaleko. Zawsze te drzewo Cię wywącha, które zanurzone w wodzie, było i jest
  • Pijak prześpi się, a człowiek który ma nie w głowie i to robi co Ty robisz, nigdy się nie prześpi się
  • Jak człowiek zdrowy jest, to mówią tak: masz konia, zęby jak u konia - bo koń ma zdrowe zęby
  • Co po kopie, to po chłopie
  • Milczeć jak trup w niebie
  • Szydło na mydło wyjdzie kiedyś (polski odpowiednik: wyjdzie szydło z worka)
  • Nie bądź taka do przodu, z tego powodu, bo grasz na dwa końce, a dwa końce to ma kij. Jeden bije, drugi gładzi. Poprawia inaczej
  • Albo ty siedzisz albo kiwasz się jak żyd na gównie albo co
  • Warmianin się nigdy nie popuści się
  • W każdym kątku po dziesiątku
  • Na ryczącym koniu daleko nie zajedziesz
  • Nie kop dołki pod sobą, bo kto kopie dołki pod sobą, to może wpaść sam w ten dołek i sam może się zasypać
  • Dzieci trzeba robić normalnie, nie po wariacku, nie po bandycku, nie po pijaku, tylko bez pijaka, bez pijaństwa, przy herbatce, przy ciastkach
  • Tu żyje, a tu gnije
  • Wiem, na jakim to chleb się je, z jakiego pieca (po ogłoszeniu wyników wyborów w 2006 roku)
  • Słoma z tyłka wyłazi
  • Po co, to nogi się moczą
  • Zobacz u siebie belkę na ramieniu
  • Ani be, ani chleba (fragment jednej z biblijnych przypowieści po przetłumaczeniu na warmiański)

Zobacz też


3) Co ciekawe, stwierdzenie „spierdolić ze stanowiska” przeszło do języka powszechnego w cały Uniwersum i używane jest głównie przez widzów do określenia kanału, treści, strony i wielu innych rzeczy w kontekście usunięcia lub dostania bana. Na przykład - jeżeli jakiś kanał został zbanowany na Jutubie przez Bielskiego Cenzora lub samego Wielkiego Brata, mówi się wtedy, że kanał „został spierdolony ze stanowiska”.
4) Słowo prawdopodobnie powstałe jako synteza słów „współżyć” oraz „używać”: „współużywać”
ostatnio zmienione: przez Kakaowy Raptorr